Religie Księgi: judaizm, chrześcijaństwo i islam. W Stambule są w komplecie.

Najstarszą religią jest judaizm. Społeczność żydowska mieszkała tu już w czasach Bizancjum. Wtedy w mieście działały trzy synagogi. Teraz w Stambule, to głównie judaizm w wersji sefardyjskiej. Największa grupa Żydów z Hiszpanii przeniosła się tu w XV wieku gdy w Hiszpanii wybuchły prześladowania. Wówczas sułtan Bajazyd II wysłał okręty na ratunek prześladowanym w Hiszpanii, Żydom i Muzułmanom. Przesiedlili się też do Stambułu Żydzi z Italii. W XIX a potem w XX wieku dołączyła niewielka grupa Żydów Aszkenazyjskich z różnych miejsc Europy oraz Romanioci i Żydzi syryjscy. Przesiedleńcy (od XV wieku począwszy) przenosili wraz z dobytkiem też wiedzę i doświadczenie. Przykładem drukarnie Gutemberga, rozwój medycyny, bankowości itd. Aktualnie w Stambule działa 26 synagog. Najważniejszą jest Synagoga Neve Shalom. Zbudowana w połowie XX wieku według projektu Elyo Ventury i Bernara Motola. Ale mnie się bardziej podoba XIX wieczna Synagoga Hemdat Israel. 🙂 Jasna, przestronna z gustownym wystrojem wnętrza. Jasna, przestronna z gustownym wystrojem wnętrza. Jedna z najstarszych zachowanych synagog to Ahrida w Stambule. Jej powstanie datowane jest na XV wiek. Jest też Synagoga aszkenazyjska zwana austriacką – bo Żydzi z Austrii ją ufundowali. Solidny, strzelisty w sumie, z ciemnego drewna Aron Ha-Kodesz… Ciemne, drewniane ławki poukładane karnie w rzędach… Nie ma wątpliwości, że to austriacka robota! 😉

Gdy Stambuł był jeszcze Konstantynopolem – narodził się tutaj wschodnia wersja chrześcijaństwa. Miasto przechodziło różne koleje ale Patiarchat Konstantynopola nieprzerwanie działa. Oprócz niego też kilka innych wersji chrześcijańskich Kościołów: Ormiański, Syryjski Ortodoksyjny, Bułgarski Prawosławny, Grecki Prawosławny, Katolicy Lewantyńczycy… Są też niewielkie grupy Włochówm, Niemców, Polaków i Bośniaków – praktykujących różne odłamy chrześcijaństwa. Jakie zabytki i miejsca kultu wymienić? Ponad 120 kościołów różnorakich działa… Na przykład bazylika św. Antoniego Padewskiego. Ale… Najbardziej z chrześcijaństwem kojarzy się meczet. 😉 Hagia Sophia czyli kościół Mądrości Bożej. Powstał z inicjatywy cesarza Bizancjum Justyniana I Wielkiego, choć pierwsza jej wersja zaczęta była już za Konstantyna. Świątynia była giiiigantyczna! I robiła prawdziwie wrażenie. Zwłaszcza „lewitująca” nad bryłą, gdy się spogląda stojąc we wnętrzu – kopuła. W środku w głowie się kręciło do połyskujących cała tęczą barw mozaik. Kościół przechodził różne koleje losu: zawalenie się kopuły, ikonoklazm, trzęsienia ziemi, krucjaty, zamianę na meczet, potem muzeum… W XV wieku ostatni raz odprawiona została tu liturgia. Aktualnie Hagia Sophia jest czynnym meczetem i równocześnie muzeum. Dla zwiedzających udostępnione są części na galeriach, gdzie podziwiać można zachowane fragmenty mozaiki. Niektóre z nich są przysłonięte tak by nie były widoczne z dołu – gdzie muzułmanie modlą się. Islam zabrania przedstawień figuralnych…

No właśnie, islam. Najwięcej w Stambule obecnie meczetów co zrozumiałe w sumie. Pierwszy powstał około XIV wieku a teraz jest ich ponad 2 tys.! Do jednych z piękniejszych należy Błękitny Meczet. Dlaczego błękitny – no widać! Zbudowany na samym początku XVII wieku za panowania Ahmeda I. Klasyczna osmańska architektura. A w środku tysiące płytek ceramiki iznickiej – i w związku z tym, środku i na zewnątrz niebieski. Okazały i z rozmachem. No i stoi naprzeciw Hagia Sophia, którą miał przyćmić…

Bizancjum, czyli Konstantynopol, czyli Carogród, czyli Stambuł… Miasto kalejdoskop. Zmieniały się nazwy jak w kalejdoskopie a za tym postępowały też zmiany religii… A może to jednak nie kalejdoskop? Może to mozaika? Przecież niezmiennie z synagog dochodzą śpiewy „Lecha Dodi, likrat kala”… w kościołach słychać organy lub chóry, a z minaretów nawołują muezini…