Miesiąc: sierpień 2024 (Page 56 of 58)

Znak-symbol- rytuał. Od narodzin do śmierci, red. J. Marecki, L. Rotter, Wydawnictwo Pasaże, Kraków 2014, ss. 270.

ISBN 978-83-64511-01-1

W ostatnich czasach problematyka związaną z symbolicznym przekazem w kulturze europejskiej zyskuje coraz większe zainteresowanie zarówno w kręgach naukowych jak i szeroko rozumianych kręgach społecznych. Wychodząc naprzeciw tym oczekiwaniom naukowcy reprezentujący różne dziedziny nauki i różne ośrodki (Polska-Słowacja-Ukraina-Węgry) rozpoczęli projekt badawczy, który ma na celu ukazanie złożoności społecznego przekazu semiologicznego w kulturze europejskiej. Praca poświęcona została problematyce związanej z narodzinami i śmiercią. Zagadnienia te ukazują proces przemijania zarówno w aspekcie religijnym jaki i świeckim, przedstawiając związane z narodzinami i śmiercią obrzędy, zwyczaje, gesty. Omówione zostają także symbole i znaki oraz szeroko rozumiany przekaz pozawerbalny. Rozważania te prowadzone są poprzez pryzmat nauk przyrodniczych, nauk społecznych, kostiumologii, emblematyki, heraldyki, ikonografii, etnografii, liturgiki, kulturoznawstwa, literaturoznawstwa oraz historii.

Niniejszy tom poświęcono problematyce związanej z narodzinami i śmiercią. Zagadnienia te ukazują proces przemijania zarówno w aspekcie religijnym jaki i świeckim, przedstawiając związane z narodzinami i śmiercią obrzędy, zwyczaje, gesty. Omówione zostają także symbole i znaki oraz szeroko rozumiany przekaz pozawerbalny. Rozważania te prowadzone są poprzez pryzmat nauk przyrodniczych, nauk społecznych, kostiumologii, emblematyki, heraldyki, ikonografii, etnografii, liturgiki, kulturoznawstwa, literaturoznawstwa oraz historii

Spis treści

SZTUKA

Bernadett Puskas (Nyíregyházi Főiskola Bölcsészettudományi és Művészeti Kar Rajz Tanszék) – Іконографія житійних ікон мучеників грекокатолицької церкви Блаженних Теодора Ромжі мукачівського та Петра-Павла Гойдича пряшівського єпископів

Magdalena Ficoń (doktorantka UPJPII) – Władza wieczna i przemijająca. Insygnia opackie w emblematach na przykładzie ”Regula Emblematica Sancti Benedicti”

Wacław Szetelnicki (PWSZ w Legnicy) – Transitus – narodziny dla nieba w symbolice i średniowiecznej hagiografii chrześcijańskiej.

KULTURA

Peter Šturák (UP w Prešove) – Prvky ľudovej tradície sprevádzajúce náboženský   život veriacich od narodenia po smrť vo vybraných gréckokatolíckych farnostiach na spiši

Peter Tirpák (UP w Prešove) – Znak, symbol a rituál v iniciačných sviatostiach  východnej katolíckej cirkvi

Lucyna Rotter (UPJPII) – Symbolika i przemiany stroju nowożeńców w kulturze polskiej

Ludwik Frey (PAN) – Drzewa i krzewy oraz ich symbolika w zalotach i obrzędach weselnych (wybrane zagadnienia) .

Józef Marecki (UPJPII) – Symbole i znaki związane z męczeństwem w heraldyce.

Józef Hernik, Andrzej Bielak, Michał Bojar, Elżbieta Ulman (UR w Krakowie) – Symbole i znaki zmian krajobrazu kulturowego obszarów wiejskich na przykładzie Szarowa gmina Kłaj

HISTORIA

Peter Borza (UP w Prešove) – Židia medzi životom a smrťou na východnom Slovensku v rokoch 1939 – 1945

Daniel Slivka (UP w Prešove) – Židovské náboženské obrady súvisiace a životný cyklus človeka

Joanna Lubecka  (WSE im. ks. Józefa Tischnera) – Od Memento Mori do Totenkopf. Ewolucja symboliki trupiej czaszki ze szczególnym uwzględnieniem niemieckich formacji wojskowych

LITERATURA

Štefan Paločko (UP w Prešove) – Zmysel kresťanskej modlitby za zosnulých

Paweł Panas (KUL) – „Jeździec bez głowy” Zygmunta Haupta. Fragmenty dyskursu symbolicznego

Wydawnictwo Pasaże

Symbol – znak – przesłanie. Barwy i kształty, red. J. Marecki, L. Rotter, Wydawnictwo Naukowe UPJP II, Kraków 2012, ss. 180.​

ISBN 978-83-7438-322-6

Symbolika (semiologia) jest jedną z bardziej rozległych dziedzin nauki, która pozostaje w korelacji z wieloma różnymi dyscyplinami naukowymi – czerpiąc z nich i zarazem będąc dla nich nauką pomocniczą. Łączy w sobie zatem treści teologiczne z kultem ludowym, biblijne z antycznymi, historyczne z legendarnymi. Posiadając olbrzymie spectrum znaczeniowe, symbolika posługuje się językiem bardzo konkretnym i posiadającym precyzyjnie określone zasady. Barwa, forma, układ, przedmiot, tekst, gest – wszystko to w odniesieniu do określonej cywilizacji, czasów, kultury i wierzeń religijnych staje się przekazem, w którym autor – w mniej lub bardziej ukryty i nawet zakamuflowany sposób – podaje treści etyczne, moralne, religijne lub społeczne. Przedstawiana praca została poświęcona semiologii barwy i kształtu jako formie przekazu pozawerbalnej komunikacji międzyludzkiej.

Spis treści

Frey Ludwik (Instytut Botaniki im. Szafera PAN, Kraków) – Kwiaty – symbolika kształtu i barwy

Borowik Iwona (Uniwersytet Wrocławski) – Semiologia przestrzeni (architektonicznej). Szkic socjologiczny.

Szetelnicki Wacław (PWSZ im. Witelona w Legnicy) – Per visibilia ad invisibilia-mistyka witraży.

Marecki Józef (UPJPII) – Barwa i kształty w heraldyce.

Rotter Lucyna (UPJPII) – Przemiany w formie habitów i nakryć głowy na przykładzie wybranych wspólnot żyjących według reguły św. Klary

Trojanowska Kinga (doktorantka UPJPII) – Różnorodność barw i kształtów w modzie hipisowskiej w latach 60-tych XX w

Mosio Grażyna, Skoczeń-Marchewka Beata (Muzeum Etnograficzne w Krakowie) – Barwa i kształt w wierzeniach i sztuce ludowej

Małocha Joanna (UPJPII), Radnicka Katarzyna (doktorantka UJ) – Symbolika barwy i kształtu w religii Azteków

Vansač Peter (Uniwersytet Preszowski) – Biele a červené lúče. Kult Božieho milosrdenstva na Slovensku

J. Marecki, L. Rotter, Jak czytać wizerunki świętych. Leksykon atrybutów i symboli hagiograficznych, wyd. 2 poprawione, Wydawnictwo Universitas, Kraków 2013, ss. 906.

ISBN 97883-242-2320-6

wydanie 1, Universitas, Kraków 2009, ss. 849. ISBN 97883-242-0910-1

Publikacja jest leksykonem atrybutów świętych. Na każdym kroku spotykamy się z rzeźbami i zabytkami sztuki malarskiej, wyobrażających postacie biblijne, świętych, błogosławionych oraz osoby uznane za świątobliwe. Pełne ich są muzea, galerie sztuki, ulice, niekiedy nawet prywatne domy, kaplice przydrożne, a nade wszystko świątynie. Ze ścian kościołów spoglądają na nas z powagą liczne święte matrony, rycerze, władcy, kobiety i mężczyźni odziani w habity, powłóczyste szaty lub wręcz odarci z nich, poddawani najwymyślniejszym torturom lub pokutujący w niedostępnej samotni. W większości przypadków opatrzeni są przedmiotami, które na pierwszy rzut oka wydają się jedynie artystyczną częścią kompozycji. Wiele z tych przedstawień dla współczesnego człowieka stanowi zbiór niezrozumiałych elementów, czasem wręcz czysto dekoracyjnych – każdy jednak ma precyzyjnie określony przekaz – istotnym jest tylko to by go zrozumieć.

Leksykon niniejszy pomyślany został jako pomoc dla badaczy symboliki chrześcijańskiej, dla artystów, hagiografów oraz znawców duchowości chrześcijańskiej, a także do tych wszystkich, którzy, pragnąc zidentyfikować bezimiennych świętych spoglądających z obrazów, pociągnięci ich przykładem chcą osiągnąć bliskość Boga, czyli świętość.

Felieton Michała Rusinka (po wyd. 2)

Recenzja 1 wyd.

KATARZYNA KRZAK-WEISS (UAM, Poznań)
JÓZEF MARECKI, LUCYNA ROTTER, JAK CZYTAĆ WIZERUNKI ŚWIĘTYCH. LEKSYKON ATRYBUTÓW I SYMBOLI HAGIOGRAFICZNYCH, TAiWPN UNIVERSITAS, KRAKÓW 2009, 850 SS.; IL.

„Terminus”, R. XII (2010) z. 2 (23)

„[…] Najpierw, za sprawą bardzo rozbudowanego wstępu zatytułowanego Święci spoglądają z obrazów… Leksykon atrybutów i symboli hagiograficznych, autorzy recenzowanej pracy przybliżają czytelnikowi zagadnienie początków kultu świętych oraz objaśniają poszczególne etapy procesu wynoszenia na ołtarze, obowiązujące dawniej i we współczesnym Kościele. Najwięcej uwagi poświęcają zagadnieniu atrybutów, w przypadku których nie tylko zarysowują pokrótce ich historię, ale także dokonują klasyfikacji i to zarówno pod względem formalnym, jak i tematycznym. W pierwszej z tych kategorii wyróżniają zatem atrybuty uniwersalne (takie jak nimb, aureola; s. 15), ogólne (palma, wieniec, księga; s. 16) i indywidualne (związane ściśle z konkretną postacią; s. 16–17), natomiast w drugiej tworzą takich podgrup aż dwadzieścia, […]”

Wydawnictwo UNIVERSITAS

Symbol – znak – przesłanie. Wytwory rąk ludzkich, red. J. Marecki, L. Rotter, Wydawnictwo Naukowe UPJPII, Kraków 2012, ss. 215.

ISBN 978-83-7438-321-9

Symbolika chrześcijańska jest jedną z bardziej rozległych dziedzin nauki, która bazuje na wielu różnych dyscyplinach. Łączy w sobie treści teologiczne z kultem ludowym, biblijne z antycznymi, historyczne z legendarnymi. Posiadając olbrzymie spectrum znaczeniowe, symbolika posługuje się językiem bardzo konkretnym i posiadającym precyzyjnie określone zasady. Barwa, forma, układ, przedmiot, tekst, gest – wszystko to w odniesieniu do określonej cywilizacji, kultury i wierzeń religijnych staje się przekazem, w którym autor – w mniej lub bardziej ukryty i nawet zakamuflowany sposób – podaje treści etyczne, moralne, religijne lub społeczne. Jedynym problemem dla współczesnego, zmaterializowanego człowieka jest zrozumienie tego „duchowego” języka. Jak każdy język, również ten symboliczny posiada określoną „gramatykę” i zasady, których poznanie pozwalają na zrozumienie przekazu. I nagle gesty, nabożeństwa liturgiczne, przedstawienia osób, przedmioty lub zwyczaje a nawet budowle architektoniczne zaczynają do nas przemawiać, a my ten język zaczynamy rozumieć. […] Oddajemy do rąk czytelnika kolejny tom z serii „Symbol – znak – przesłanie”. Został poświęcony tym wszystkim przedmiotom, które będąc narzędziami, instrumentami, ozdobami, bronią – po prostu wytworami rąk ludzkich – zyskały sobie (oprócz funkcji użytkowej) także znaczenie symboliczne.[…]

Spis Treści

Makiel – Hedrzak Marlena (Uniwersytet Rzeszowski) – Doświadczenie czasu w sztuce.

Frey Ludwik (Instytut Botaniki im. Szafera PAN, Kraków) – Podarunki Flory.

Szetelnicki Wacław (PWSZ im. Witelona w Legnicy) – Dłoń szczególnym narzędziem komunikacji w gestach błogosławieństw i modlitwie

Masłyk Jan (Małopolski Urząd Wojewódzki w Krakowie) – Piszcie choćby patykiem po piasku.

Kałużny Cezary (UPJPII) – „Artes minores” – Wybrana symbolika drobnej plastyki użytkowej pierwszych chrześcijan.

Marecki Józef (UPJPII) – Motyw dłoni w heraldyce

Mosio Grażyna (Muzeum Etnograficzne w Krakowie) – „Święty kąt” w chłopskim domu – miejsce, funkcja, symbolika
Rotter Lucyna (UPJPII) – „Dźwiękami zapisane” Instrumenty muzyczne w symbolice.
Skoczeń-Marchewka Beata (Muzeum Etnograficzne w Krakowie) – (Nie)ludzkie dźwięki. Dzwony w wierzeniach(nie tylko) ludowych.

Lucyna Rotter, Bractwa Kurkowe w Polsce. Mundury, stroje, emblematy, insygnia. Leksykon, Wydawnictwo Avalon, Kraków 2012, ss. 326.

ISBN 978-83-7730-072-5

Leksykon, traktuje o strojach polskich bractw kurkowych, jest pierwszym tak obszernym kompendium wiedzy nie tylko z zakresu omojomorfelogii, ale również historii i tradycji bractw kurkowych w Polsce. Bracia kurkowi (a i siostry kurkowe także) to społeczność wyjątkowa, którą łączy wspólna pasja, umiłowanie Ojczyzny, tradycja, przywiązanie do dawnych zwyczajów. Mimo rozlicznych zawieruch politycznych, zmian granic, burz dziejowych i karuzeli systemów, na polskich ziemiach bractwa przetrwały z całą swą bogatą obrzędowością, zwyczajami, tradycjami i, oczywiście, strojami. Obecnie to elitarne, lokalne grona dbające o dobro wspólne i potrzeby innych, działacze charytatywni i społeczni, mimo władania bronią nastawione wyjątkowo pacyfistycznie, osoby znane, wpływowe. Z tego punktu widzenia książka zaspokaja potrzebę bliższej i szerszej prezentacji tradycji kurkowych w Polsce.

Spis treści

przedmowa (prof dr hab. Cz Dźwigaj)

społeczność osobliwa (prof. dr hab. J. Marecki)

wstęp

leksykon

bibliografia

Aneks I Klasyfikacja mundurowa bractw

Aneks II Struktury brackie zjednoczenia

Aneks III Bractwa w Polsce w układzie chronologicznym

Słownik

Wydawnictwo AVALON

Józef Marecki, Lucyna Rotter, Leksykon relikwii, Wydawnictwo Espe, Kraków 2012, ss, 200.

ISBN 978-83-7482-468-2

Kult relikwii istnieje w Kościele niemal od początku jego istnienia i nadal jest dla wielu wiernych praktyką, która wzmacnia ich wiarę i wzbogaca ich duchowość. Pielgrzymują oni do sanktuariów albo po prostu miejsc naznaczonych obecnością relikwii świętych czy samego Jezusa Chrystusa.

Leksykon zawiera ponad trzysta haseł na temat zachowanych do dziś i dostępnych dla pielgrzymów relikwii, czyli materialnych pozostałości po osobie świętej. Każde hasło zawiera informacje o danym świętym oraz o losach jego relikwii i związanych z nimi cudach. Autorzy szczegółowo przedstawiają relikwie chrystologiczne (w tym np. Całun, Drzewo Krzyża, Szaty Jezusa czy relikwie eucharystyczne) i maryjne, ale także związane z wielu popularnymi świętymi i błogosławionymi, w tym polskimi, jak bł. Jan Paweł II czy św. Faustyna Kowalska.

Spis treści

wstęp

leksykon

    Startestamentalne

    Chrystologiczne

    Mariologiczne

    Hagiograficzne bibliografia

Znak-symbol-rytuał. Doświadczenie władzy, red. J. Marecki, L. Rotter, Wydawnictwo Naukowe UPJPII, Kraków 2012, ss 364.

ISBN 978-83-7438-312-7

W ostatnich czasach problematyka związaną z symbolicznym przekazem w kulturze europejskiej zyskuje coraz większe zainteresowanie zarówno w kręgach naukowych jak i szeroko rozumianych kręgach społecznych. Wychodząc naprzeciw tym oczekiwaniom naukowcy reprezentujący różne dziedziny nauki i różne ośrodki (Polska-Słowacja-Ukraina-Węgry) rozpoczęli projekt badawczy, który ma na celu ukazanie złożoności społecznego przekazu semiologicznego w kulturze europejskiej. W perspektywie własnej dyscypliny naukowej, każdy z członków zespołu analizuje język symboli jakim posługiwano się w świecie semickim, w liturgii, w pierwszych wiekach chrześcijaństwa, ale także w wiekach średnich, czasach nowożytnych czy propagandzie XX wieku. Nie bez znaczenia jest także aspekt współegzystowania i wzajemnego oddziaływania człowieka na otaczający go świat.

Spis Treści

Ludwik Frey – Jak przyroda doświadcza władzy człowieka?

Jan Lewandowski – „Mały Wiedeń”. Lublin pod okupacją austro-węgierską

Józef Marecki – Propaganda władzy w numizmatyce

Władysław Serwatowski – Dzień flagi w Polsce, tradycje międzynarodowe, formy popularyzacji, komentarz prawny

Gabriel Paľa – Manipulácia v médiách ako príklad vplyvu moci na spoločnosť

Bernadett Puskás – Постать Христа – Великого Архиєрея в іконописанні регіону Карпат

Włodzimierz Osadczy – Idea stolicy Kijowskiej jako symbol zwierzchności w kościołach wschodnich tradycji bizantyjsko-ruskiej

Peter Tirpák – Prejav moci v textoch liturgie byzantského obradu

Peter Borza – Zneužívanie moci autoritatívnou vládou Slovenskej republiky na príklade gréckokatolíckej cirkvi v rokoch 1939–1940

Daniel Slivka – Židovská synagogálna liturgia ako znak religiozity a viery

Cezary Józef Kałużny – Christological labarum of Constantine the Great (306-337) as a signum of the new power

Lucyna Rotter – Ubiór czy kostium. Strój jako symbol władzy

Wacław Szetelnicki – Miecz symbolem władzy i sprawiedliwości w twórczości artystycznej kanoników regularnych w średniowieczu – wybrane aspekty

Symbol – znak – przesłanie. Symbolika stroju, red. J. Marecki, L. Rotter, Wydawnictwo UNUM, Kraków 2011, ss. 160.

ISBN 978-83-7643-078-2

Kostiumologia kościelna to dziedzina nauki, która nie doczekała się dotąd zbyt wielu opracowań naukowych. Ubiór jako niemal nieodłączny element życia społecznego, stał się bardzo szybko narzędziem przekazu pewnych treści natury osobistej lub społecznie istotnej. Poprzez strój wyrażano przynależność klasową, zawodową, kastową, poziom ekonomiczny lub stan cywilny. Ubiór stał się też znakiem określającym przynależność religijną. W poszczególnych religiach, ubiór odgrywał zatem bardzo ważną rolę, podkreślając powagę liturgii, ukazując charyzmat wspólnot zakonnych, zajmowane miejsce w hierarchii lub gotowość na przyjęcie określonych wzorców życiowych. W wielu wspólnotach religijnych wypracowane zostało szczegółowe prawodawstwo określające elementy stroju przynależne poszczególnym ich członkom. Kwestia kostiumologii bliska jest także Kościołowi katolickiemu. Niemal od pierwszych wieków odmienny ubiór wyróżniał celebransów i służbę liturgiczną od pozostałych wiernych. Z czasem stał się także elementem niezbędnym dla podkreślenia pozycji hierarchów Kościoła. Bardzo bogato prezentują się formy habitów zakonnych w Kościele katolickim. Niewiele jest innych Kościołów posiadających tak ogromny wachlarz wzorów i form strojów zakonnych. Osoby świeckie w Kościołach chrześcijańskich nie obowiązywał na co dzień szczególnie odmienny ubiór, choć i tutaj  można wykazać pewne zależności doboru garderoby w odniesieniu do wyznawanej religii.

SPIS TREŚCI

Różański Mieczysław – Strój duchownych w ustawodawstwie synodalnym polskim, po ogłoszeniu Kodeksu Prawa kanonicznego w 1983 roku.

Osadczy Włodzimierz – Kwestia ubioru duchownych unickich na kanwie poszukiwań tożsamości Kościoła Greckokatolickiego w Galicji w XIX/XX wieku.

Janicki Jan – Symbolika kolorów szat w liturgii rzymsko-katolickiej.

Wlaźlak Władysław – Stroje kanoników kapituł kolegiackich Archidiecezji częstochowskiej.

Szetelnicki Wacław – Pontyfikalia ubiorem godności zakonnej krzeszowskich ksieni.

Miławicki Marek – Dzieje i symbolika habitu męskich zakonów mendykanckich.

Marecki Józef – Codzienne oraz liturgiczne ubiory osób duchownych i zakonnych w polskiej   heraldyce miejskiej.

Rotter Lucyna – Kolor i forma ubioru pozaliturgicznego znakiem przynależności religijnej.

Symbol – znak – przesłanie. Symbolika człowieka, red. J. Marecki, L. Rotter, Wydawnictwo UNUM, Kraków 2011, ss. 248.

ISBN 978-83-7643-076-8

Postać ludzką jako element przekazu symbolicznego można rozpatrywać wielopłaszczyznowo. Hugon z Paryża napisał, że świat jest jak księga zapisana przez Boga, a rzeczy materialne są symbolami niewidzialnego. W tę myśl wpisuje się także symbolika antropologiczna. Postać ludzka wypełniała sferę przekazu alegorycznego, lub emblematycznego, a poszczególne części ciała człowieka (np. serce lub dłoń) obrazowały sferę duchową, uczucia lub emocje.

Spis Treści

Frey Ludwik – Człowiek – władca czy rządca przyrody?

Masłyk Jan – Istota ludzka na firmamencie nieba – symbolika

Szetelnicki Wacław – Personifikacja duszy ludzkiej w postaci dziecka

Rotter Lucyna – Alegorie i personifikacje jako sposób ukazania złożoności natury człowieka. Miłość (fragment większej całości)

Janicki Jan Józef – Symbolika postaw i gestów w liturgii rzymskiej

Marecki Józef – Motywy antropologiczne w heraldyce zakonnej

Mosio Grażyna, Skoczeń-Marchewka Beata – Człowiek i jego ciało w wierzeniach ludowych

Kmieć Krzysztof – Człowiek w ekslibrisie

Kardaś Artur CR – „Kobieta-anioł” – ukochana kobieta w twórczości Adama Mickiewicza i Zygmunta Krasińskiego (wybrane zagadnienia).

Wydawnictwo UNUM

J. Marecki, L. Rotter, Koloniści niemieccy na ziemi sądeckiej, Nowy Sącz 2010. praca przetłumaczona na j. niemiecki Deutsche Kolonisten in Sandezer Land, Nowy Sącz 2010; oraz na j. angielski: German settlers in the Sądecczyzna Land, Nowy Sącz 2010.

ISBN 978-83-89989-31-4

Na terenie Małopolski przez stulecia osiedlali się przybysze z różnych stron świata, którzy poszukiwali  lepszych warunków życia: ziemi pod uprawę, paszy dla swych zwierząt, zbytu dla swych wyrobów, miejsc handlu i targu oraz spokoju dla swych rodzin. Jedni przybywali dobrowolnie, inni pędzeni wojenną nawałnicą, jeszcze inni zachęcani przez agentów i rządowych promotorów.

W Małopolsce osiedlali się – lub też byli osiedlani  – Żydzi, Wołosi, Tatarzy, Turcy, Niemcy, Austriacy, Czesi, Kozacy, Szwedzi, Grecy, Romowie (Cyganie), mieszkańcy Litwy i ziem nadbałtyckich; ponadto różne grupy etniczne Rusinów. Lista ta nie wyczerpuje oczywiście wszystkich nacji. Osiedleńcy, koloniści i przybysze przynosili swoje obyczaje, wierzenia i religie, zwyczaje i tradycje, strój i kulinaria. To wszystko sprawiło, iż na omawianym terenie powstał swoisty tygiel kulturowy…

Jedną z wielu kolonizacji, która miała miejsce w Małopolsce była Josefinische Kolonisation – kolonizacja józefińska, prowadzona pod egidą austriackiego cesarza Józefa II na terenie Galicji – nowej prowincji monarchii Habsburgów.