do początku   |   mapa serwisu   |   kontakt  

Czytelnia » do poczytania
Przy układaniu "zielnego"

L. Rotter, Symbole mariologiczne zaczerpnięte ze świata przyrody. cz. 1 - Niepokalanie Poczęta Dziewica, Pokorna Służebnica, „Theologos. Teologická revue”, R., nr2:2014, s. 58 – 73.

 

[...]

Symbolika florystyczna to jedna z bardziej rozbudowanych form przekazu pozawerbalnego w każdej cywilizacji i kulturze. Zapewne jednym z powodów tak powszechnego wykorzystywania roślin w przekazie semantycznym była i jest ich bliskość i niemal stały z nimi kontakt człowieka. Rośliny bowiem towarzyszą człowiekowi przez całe życie zapewniając pokarm, medykamenty, schronienie, okrycie a także doznania estetyczne. Kultura chrześcijańska nie jest w tej mierze odosobniona. Poprzez znaki i symbole zaczerpnięte ze świata flory ukazywane są treści pasyjne, eucharystyczne, hagiograficzne, ecclesiologiczne itd. 
Kwiaty, zioła w ogóle rośliny, zwykle kojarzą się z pięknem, dobrem i całym wachlarzem pozytywnych emocji i odczuć. Nie należy się wiec dziwić, że dla uzmysłowienia ogółowi wiernych wewnętrznego piękna Maryi, symbole florystyczne posiadały szerokie zastosowanie. [...]

 

Mało znanym symbolem (zwłaszcza w odniesieniu do Maryi) jest babka. Popularna jest bardziej ze swych właściwości leczniczych. Od starożytności stosowano ją na wszelkiego rodzaju otarcia, opuchlizny oraz owrzodzenia. Ze względu na to, że roślina ta często rośnie przy drogach i rowach, czym narażona jest na zdeptanie, kojarzono ja z pokorą. I tę cechę obrazowała w odnowieniu do Maryi Pokornej Służebnicy[1].

Gorczyca, choć potrafi osiągać nawet 4 metry wys. (np. w Palestynie) posiada jednak niezwykle małe ziarno o wielkości 1-2 mm. Te dysproporcje maleńkiego ziarna i ogromnej rośliny z niego wyrastającej pojawiają się na kartach Pisma Świętego w przypowieściach.[2] Ziarnko gorczycy jest także symbolem pokory Maryi. Pragnęła być najmniejszą z wszystkich niczym ziarno gorczycy, Maria została wywyższona ponad wszystkie stworzenia, jak ogromne drzewo [3].

Powszechnym zwyczajem w starożytności było namaszczanie ciała aromatycznymi olejkami. Najcenniejszy z nich wyrabiany był z korzenia nardu, rośliny pochodzącej z Indii. Olejek ten pojawia się na kartach Pisma Świętego[4]. W symbolice mariologicznej nard ukazuje pokorę Maryi, ale także wszelkie łaski Ducha Świętego oraz Wcielenie. Zatem dla Maryi jako Oblubienicy Ducha Świętego która poczęła za Jego przyczyną, jest to także symbol zasadny[5].

            Dla ukazania przymiotów i cnót Maryi, wykorzystywano także krzewy i drzewa. Jednym z powszechniej występujących drzew w kulturze europejskiej jest buk. Obrzędy i kulty z nim związane powszechnie odnajdujemy zarówno w antyku grecko rzymskim (np. drzewo to występowało wśród roślin dedykowanych Jowiszowi), jak i w kulturach słowiańskich czy germańskich. Na przykład Germanie poświęcili go bogini miłości Frei. Kultura chrześcijańska niejako adaptowała te odniesienia przypisując to cenne drzewo Zbawicielowi i Jego Matce, dlatego buk symbolizuje czystość Jezusa i Maryi[6].

            Do godności jaką została obdarzona Najświętsza Panna Maria nawiązuje wiecznie zielony cedr. Uzasadnienie dla takiej symboliki pojawia się już w Starym Testamencie. Np.  w Mądrościach Syracha czytamy: Wyrosłam jak cedr na Libanie (Syr 24,13). Cytowany tekst odnosi się przede wszystkim do Bożej Mądrości, ale egzegeci łączą go też z Maryją. Według Hugo ze świętego Wiktora cedr symbolizuje natomiast Niepokalane Poczęcie. Cedr w obrzędach semickich uważany był za drzewo arcytrwałe i nie ulegające zepsuciu. Wykorzystywano je w obrzędach oczyszczeń. W symbolice mariologicznej odnoszono je zatem do niepokalanego poczęcia i czystości dziewiczej Bożej Rodzicielki. Bardzo ciekawe jest uzasadnienie cedru jako symbolu Bożej Rodzicielki. Starotestamentalna świątynie Salomona – mieszkanie Jahwe, wyłożona była cedrowymi deskami. Analogicznie  łono Maryi, które stało się mieszkaniem Boga, może posiadać symbolikę związaną z cedrem[7].

            W kulturze grecko rzymskiej, mitr związany był z kultem Afrodyty. Według jednego z mitów bogini, pragnąc ukryć swą nagość, schroniła się w mirtowym zagajniku. Afrodyta patronowała bowiem zarówno miłości czystej i dziewiczej, jak i zmysłowej i cielesnej. Plecione wianki z mirtu zdobiły głowy uczestników misteriów poświęconych Afrodycie, co miało być znakiem radości. Zakładała go także w panna młoda w dniu ślubu aby wyjednać sobie przychylność bogini i szczęście dla nowo zakładanego ogniska rodzinnego[8].

Jaw wcześniej wspomniano symbole i atrybuty Afrodyty (Wenus) często przechodziły do kultury chrześcijańskiej jako znaki odnoszące się do Maryi.  Ta analogia ma zastosowanie w tym miejscu. Ponieważ mirt w wierzeniach pogańskich dedykowany był Afrodycie, świat chrześcijański poświęcił go Maryi. Uzasadnienie dla mirtu jako atrybutu Maryi można odnaleźć także w Biblii. Figurą Maryi w Starym Testamencie jest królowa Estera (Hadassa, הדסה), której imię w języku hebrajskim oznacza mirt. Roślina ta oznacza dziewictwo Bożej Rodzicielki, Jej pokorę i wolność od zawiści. Mirt powściągliwości to tytuł jaki nadał Niepokalanej Adam ze św. Wiktora[9].

Szczególnym upodobaniem u ludzi Wschodu cieszył się jaśminowiec, a to ze względu na swoją biel i intensywny aromat. Pora jego kwitnienia, która przypada na maj, a także wspomniana barwa, uczyniły jaśmin symbolem maryjnym. Jaśmin oznacza czystość Dziewicy a także białe (czyste) małżeństwo Maryi i Józefa. Często zatem kwiat ten pojawia się w scenach zaślubin Marii i Oblubieńca[10].

[...]

 

[1] S. Kobielus, Florarium christianum, Kraków 2006, s. 27; L. d’Ancona, The Garden of the Renaissance. Botanical Symbolism in italian Painting, Firenze 1977, s. 309.

[2] Por. Mt 13, 31-32; Łk 17, 6.

[3] S. Kobielus, Florarium christianum, Kraków 2006,  s. 76 – 77; Z. Włodarczyk, Rośliny biblijne. Leksykon, Kraków 2011, s. 56 - 57.

[4]  Np. Zapach nardu rozsiewa Oblubienica z Pieśni nad Pieśniami ( Pnp 1,12). Także podczas uczty w Betanii Maria namaszcza głowę i nogi Jezusa olejkiem nardowym. ( Mk 14, 3; J 12,3).

[5] S. Kobielus, Florarium christianum, Kraków 2006, s. 144 - 146; D. Forstner, Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 2001, s. 224; Orygenes, Komentarz do Pieśni nad pieśniami. Homilie o Pieśni nad pieśniami, przeł. S. Kalinowski, Kraków 1994, s. 115; Mitologie świata, Słowianie, Kraków 2007, s. 136 - 137; Z. Włodarczyk, Rośliny biblijne. Leksykon, Kraków 2011, s. 144.

[6] S. Kobielus, Florarium christianum, Kraków 2006, s. 37; Brückner, Mitologia słowiańska i polska, Warszawa 1985..

[7] M. Lurker, Słownik obrazów i symboli biblijnych, Poznań 1989, s. 31; J. Hall, Leksykon symboli sztuki wschodu i zachodu, Kraków 1997, s. 221; J. Seibert, Leksykon sztuki chrześcijańskiej. Tematy, postacie, symbole, Kielce 2007, s. 58.

[8] L. Impelluso, Natura i jej symbole. Rośliny i zwierzęta, Warszawa 2006, s. 129–130; S. Carr-Gomm, Słownik symboli w sztuce. Motywy, mity, legendy w malarstwie i sztuce, Warszawa 2001, s. 163; Mirt, [w:] Wielka Encyklopedia Powszechna, t. 7, Warszawa 1966, s. 356.

[9] S. Kobielus, Florarium christianum, Kraków 2006, s. 141; M. Lurker, Słownik obrazów i symboli biblijnych, Poznań 1989, s. 125; J. Hall, Leksykon symboli sztuki wschodu i zachodu, Kraków 1997, s. 234.

[10] L. Impelluso, Natura i jej symbole. Rośliny i zwierzęta, Warszawa 2006, s. 101–102; L. Rotter, Symbolika kwiatów i ziół, [w:] Symbolika roślin. Heraldyka i symbolika chrześcijańska, red. J. Marecki, L. Rotter, Kraków 2007, s. 143–154.

 
© 2017 lucynarotter.com.pl | Tworzenie stron internetowych