do początku   |   mapa serwisu   |   kontakt  

Czytelnia » do poczytania
o emblematach

L. Rotter, The symbolisme of the polychromy in the Cathedral of Saint John the Baptist in Presov [w:] Gréckokatolícka cirkev na Slovensku vo svetle výrocí II, red. J. Coranič, J. Koprivňáková, P. Šturák, Prešov 2012, s. 213–223.

 

[...] Bardzo ciekawym zastosowaniem emblematów w realizacji dekoracji monumentalnej kościoła są emblematy w katedrze św. Jana Chrzciciela w Preszowie. Polichromię katedry datuje się na 1757 rok, a jej autorstwo przypisuje koszyckiemu artyście Stefanowi Vorosa. [...] Emblematy umieszczone na prospekcie chóru przedstawiają Boży Plan Zbawienia Człowieka. Na pierwszym z emblematów ukazany został Stary Testament. Kompozycję tworzą tablice przykazań, zwój, gwiazdę oraz miedzianego węża.
Tablice z przykazaniami, które na górze Synaj Mojżesz odebrał od Boga, są znakiem prawa. Bóg nadał je jako prawo ludzkie i boskie. Wyryte przykazania na dwu tablicach – na jednej te odnoszące się do Boga, na drugiej te odnoszące się do człowieka – stanowią całość. Dwójka w symbolice chrześcijańskiej jest cyfrą bardzo dwuznaczną, w tym jednak przypadku symbolizująca pełnię. Od stworzenia człowieka jako mężczyznę i kobietę, uzupełniające się dwójka stała się znakiem uzupełniających się części. Cyfra ta na kartach Biblii pojawia się około 600 razy. Także w scenie nadania praw Bożych, przykazania umieszczone zostały na dwu tablicach, co wyraźnie wskazuje na uzupełniającą się sferę odniesienia do Boga i człowieka, które dopiero połączone dają pełnię prawa .
Kolejnym elementem emblematu jest sześcioramienna gwiazda Dawidowa. Symbol gwiazdy posiada wiele odniesień. W kulturze semickiej gwiazdy przyrównywano do potomstwa Abrahama. Wierzono też, że każdą gwiazdą opiekuje się jeden anioł. W kulturze chrześcijańskiej gwiazda może oznaczać odnowienie lub zmartwychwstanie. Gwiazda może mieć znaczenie chrystologiczne. W Apokalipsie Jezus mówi, Jam jest Odrośl i Potomstwo, Dawida Gwiazda świecąca poranna (Ap 22,16). W proroctwie Balaama można przeczytać w odniesieniu do Chrystusa o wschodzącej Gwieździe z Jakuba. Gwiazda pojawia się także w Betlejem w noc narodzenia. Jest tutaj znakiem wcielenie i przewodnictwo w drodze do Boga. Gwiazda zaranna może natomiast być znakiem Maryi jako tej która poprzedziła na ziemi przyjście Zbawiciela. W omawianym emblemacie mamy do czynienia z heksagramem – gwiazdą sześcioramienną zbudowaną z dwu naprzemiennych, równoramiennych trójkątów. Jest to znak Narodu Wybranego z którego wywodzi się Zbawiciel. Dwa trójkąty stanowiły pierwiastek męski i żeński a zarazem były znakiem więzi miedzy niebem i ziemią. Symbol ten nazywany był też Tarczą Dawida lub Pieczęcią Salomona – bowiem taki właśnie motyw widniał na jego pierścieniu .
Zwój to w tym wypadku symbol Słowa Bożego. Forma dialogu pomiędzy człowiekiem a Bogiem, zwłaszcza gdy Bóg poprzez proroka przekazuje pewne treści zapisywane w księgach jako prawdy objawione. Jest to też zapowiedź Słowa Wcielonego. W Ewangelii św. Jana czytamy w opisie przyjścia na świat Zbawiciela: A słowo stało się ciałem i zamieszkało między nami (J 1, 14) .
Inną zapowiedzią zbawieńczej męki Chrystusa jest miedziany wąż. W kulturze chrześcijańskiej zwierze to, najczęściej personifikuje zagrożenia jakie czyhają na duszę ludzką. Jest on jednak symbolem bardzo dwuznacznym. Oznacza zarówno życie, jak i śmierć; leczenie lub truciznę; dobro albo zło. W Biblii symbol węża także nie ma jednolitego znaczenia. W tym wypadku jest to miedziany wąż, który Mojżesz zawiesił na palu by mógł nieść ocalenie tym, którzy z bojaźnią na niego spojrzą. Jest to zapowiedź (na zasadzie typu i antytypu) ukrzyżowania Chrystusa, który poprzez swoją śmierć ocali ludzkość . 
Drugi z kolei emblemat obrazuje wypełnienie starotestamentalnej zapowiedzi przyjścia na świat Zbawiciela i Jego odkupieńczej Ofiary. Na emblemacie widać arma christi: gąbkę na trzcinie, włócznię którą przebito bok Jezusa, koronę cierniową oraz dwa anioły. O ile trzy pierwsze elementy są jednoznaczne a odnoszą się do konkretnych faktów z Męki Pańskiej (pojenie octem, przebicie boku oraz cierniem ukoronowanie) o tyle ostatni znak – dwa anioły – mają charakter symboliczny. Odnoszą się do dwu natur Jezusa – ludzkiej i boskiej. Podkreślona została w ten sposób prawda, iż Jezus umarł na krzyżu jako Bóg-Człowiek .
Trzeci z emblematów poświęcony jest ustanowieniu Kościoła. Emblemat składa się ze skrzyżowanych dikerionu i trikerionu, mitry biskupiej oraz panagii – insygniów i atrybutów przynależnych biskupom. 
Pierwowzoru mitry należy upatrywać w starotestamentalnym stroju arcykapłana, którego nakryciem głowy był zawój (micnefet). Na micnefet zakładano diadem (cic) – złotą obręcz przewiązana sznurem w kolorze fioletowej purpury, na której umieszczony był napis מוקדש אלוהים (kodesz ha jahwe – poświęcony dla Boga). Pierwowzór formalny natomiast wywodzi się od starożytnych mitr będących nakryciem głowy noszonym jeszcze w pierwszych wiekach przez poświęcone Bogu niewiasty lub od czapki frygijskiej czy camelaucum . Do liturgii, biskupie nakrycie głowy wprowadzone zostało w pierwszych wiekach, jednak skrystalizowaną formę przyjęło dopiero w wiekach średnich. Istotą w szatach liturgicznych jest ich symbolika. Mitra w odniesieniu do treści pasyjnych – symbolizuje koronę cierniową. W aspekcie liturgicznym jest natomiast znakiem Ewangelii. Symbolikę taką podkreśla najczęstsza dekoracja mitry ikonami Pantokratora, Matki Bożej oraz ewangelistów. Częstym motywem jest także przedstawienie grupy Deezis. Zaznaczyć należy, że jest to dekoracja która często zdobi także na Ewangeliarze .
Atrybutem władzy biskupiej jest także panagija. To odmiana elkopionu (niekiedy używa się wymiennie tej nazwy). Jest to forma medalionu z wizerunkiem Maryi (panagija - wszechświęta). Często medalion ten jest równocześnie oprawą do przechowywanych w nim relikwii. Zawieszana na szyi panagija ma symbolizować wyznanie wiary oraz duchową pieczęć wiary .
Ostatnie dwa elementy wykorzystane w emblemacie do dikerion i trikerion – podwójny i potrójny świecznik wykorzystywany w liturgii do udzielania błogosławieństwa przez biskupa. Symbolizują one kolejno: dwie natury Jezusa – ludzką i boską oraz Trójcę Świętą .
Ostatni z emblematów umieszczonych na chórze ukazuje Eucharystię i Słowo Boże jako jedyną drogę do osiągnięcia zbawienia. Na emblemacie widać księgę z rozpiętymi zamknięciami, kielich a nad nim prosforę, trójramienny krzyż oraz ciernie. Emblemat ma głęboką treść. Wskazuje Eucharystię oraz Słowo Boże jako drogowskazy i pomoc jaką Bóg zostawił człowiekowi. Umieszczenie krzyża przypomina równocześnie, że osiągnięcie zbawienia jest możliwe dzięki Męce Chrystusa ale i też o tym, że jest ono możliwe jedynie w Kościele. Ciernie mają przypominać natomiast o konieczności przyjmowania cierpień dnia codziennego i łączyć je z cierpieniem Chrystusa by w nim współuczestniczyć. [...]
 

 
© 2017 lucynarotter.com.pl | Tworzenie stron internetowych