Sztetl żydowski w Chmielniku sięga swymi początkami XVII wieku. Wtedy na mocy przywileju osiedlili się tutaj Żydzi (prawdopodobnie o korzeniach sefardyjskich). Hmmm… natura nie lubi pustki, przestrzeń miejska chyba też… Bo przybywający do miasta Żydzi zaczęli zamieszkiwać w domach wypędzonych stąd wcześniej arian… Synagoga wzniesiona została w kolejnym wieku. Budynek w czasie II wojny światowej podzielił los wielu podobnych. Hitlerowcy zdewastowali wnętrze i ogołocone mury przeznaczyli na magazyn. Prace renowacyjne rozpoczęto dopiero w 2008 roku. We wnętrzu niemal nic się nie zachowało. Fragmenty polichromii, jakieś drobiazgi rzemiosła artystycznego. I w oparciu o tak nieliczne artefakty – powstało niesamowite wnętrze muzealno-wystawowe „Świętokrzyski sztetl”. Całość koncepcji opiera się o dwie przestrzenie – światło i cień. W Sali modlitw na środku, tam gdzie kiedyś przed laty faktycznie stała – jest bima. Ale odrealniona, nierzeczywista, szklana. Przez nią przenikają promienie światła, refleksy wspomnień, błyski obrazów minionych lat, zaklęte na kliszy fotograficznej twarze i historie… Z czasów gdy miasto harmonijnie tworzyły dwie religie, dwa narody, dwie kultury… Poza wnętrzem synagogi na dziedzińcu, wypchnięty celowo za nawias – cień. Budynek mroczny, pusty, trochę przerażający gdy zauważy się, że na ścianach nazwiska i imiona tych, którzy zostali zamordowani… Zamiast podłogi – kamienne wysypisko. Trzeba uważać by się nie potknąć w cieniu… O taki cień naprawdę trzeba uważać by się nigdy nie potknąć…
I znowu wychodzi na to, że światło i cień – cuda potrafią czynić…
„Obradom” towarzyszyli kuglarze, śpiewacy, muzycy. No po prostu imprezy się tu robiło i to takie że mmmm…. Żeby oddać honor – poważniejsze spotkania np. rozprawy sądowe też tu bywały ale sławę i tak miał jaką miał… Dwór metryczkę ma średniowieczną ale obecny kształt zyskał w XVII wieku. Obecna ekspozycja to kompleks trzech budynków: Stary i Nowy Dom Ławy oraz Dwór Właściwy. Cała ekspozycja to dwie sale i ukryta ciut za przejściem trzecia, z której wychodzi się już w kierunku miejskiego „nimfeum”. W tej największej (z gigantycznym pięknym piecem w rogu) część obiektów jest autentycznych, cześć to rekonstrukcja, brakujące zamarkowane „fototapetami”, w kolejnej piękna snycerka, cudne schody, szafy – co nikogo nie dziwi gdańskie, a potem wąskim przejściem (jak się nie zapyta pani zapatrzonej w telefon, to nie sposób wpaść na to że tam można wleźć) przechodzi się do kolejnej. Tu chyba czasowa ekspozycja tym razem art. współczesne będące kontinuum instalacji (zupełnie nieźle wkomponowanej) ze środka Sali Wielkiej. Prawdę mówiąc spodziewałam się jakiegoś efektu wow. Było bardzo ok ale efekt oczekiwany – nie…
. A! W wirydarzu urządzona jest strefa chillout. Leżaczki i takie tam. Na jednym w cieniu, siedziała sobie pani pilnująca ekspozycji. Fajna robota…
